Inleiding

Het Nederlandse woord voor coeliakie (spreek uit:seuliakie) is glutenovergevoeligheid. Gluten is een eiwit dat voorkomt in tarwe, haver, rogge en gerst.Bij coeliakie is de dunne darm overgevoelig voor dit eiwit. Deze overgevoeligheid is het gevolg van specifieke reactie van het immuunsysteem op een van de bouwstenen van gluten - het aminozuurgliadine.
Het woord coeliakie is afgeleid van het Grieksewoord voor buik of buikholte. De aandoening wordt ook wel glutenenteropathie of glutenintolerantie genoemd.
Als iemand met coeliakie iets eet of drinkt dat met een of meer van de genoemde graansoorten is bereid of daarmee in aanraking is geweest, kan hij last krijgen van diarree, verstopping, groeistoornissen, humeurigheid, vermoeidheid of huidklachten. De afwijkende reactie op gluten bij coeliakie maakt dat de darmvlokken (die de bekleding van de dunne darm vormen) kapot gaan en verdwijnen. Hierdoor wordt het opname-oppervlak van de darm minder groot. Ook verdwijnen de enzymen die nodig zijn voor de vertering en opname van voedingsstoffen. Hierdoor ontstaat een tekort aan ijzer, vitaminen, ijzer, enzovoort.
Coeliakie is een erfelijke ziekte: eerstegraads familieleden hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van coeliakie. Tweederde van de mensen met coeliakie is vrouw.

Symptomen

De eerste verschijnselen van coeliakie kunnen al op vroege leeftijd ontstaan als een kind glutenbevattend voedsel krijgt (meestal pap , tarwebloem of brood). Dit gebeurt meestal als het kind ongeveer acht maanden oud is. Opvallend is de grote hoeveelheid stinkende, vettige en vaak schuimende ontlasting, meestal meerdere malen per dag.
Verdere verschijnselen zijn een opgezette buik, weinig eetlust, overgeven, ondergewicht, groeistoornissen en dunne ledematen. Een kind met coeliakie kan veel huilen en humeurig zijn. Soms is er sprake van obstipatie.
Het ziektebeeld kent bij kinderen veel variaties, van een uitgebreid beeld van malabsorptie (stoornis in de voedselopname), tot een achterblijvende lengtegroei, vertraagde puberteit, recidiverende (terugkerende) pijnlijke aften in de mond of hypoplastisch (onderontwikkeld) tandglazuur.
Bij volwassenen zijn de symptomen meer algemeen: diarree, gewichtsverlies, bloedarmoede,moeheid, humeurigheid, botpijn, stoornissen in de menstruatie, afwijkingen in het mondslijmvlies en een algeheel gevoel van ziek zijn.

Diagnostiek

De diagnose coeliakie is alleen met zekerheid te stellen nadat een dunne darm-biopsie is uitgevoerd. Voordat de arts besluit een biopt te nemen zal hij eerst nagaan of er coeliakie-antistoffen in het bloed zitten. Bij de biopsie worden kleine stukjes slijmvlies uit de darmwand weggenomen, dit gebeurt met een dun glasfiber kijkbuisje (enteroscoop). Het darmweefsel wordt vervolgens microscopisch onderzocht. Bij coeliakie ontbreken de darmvlokken bijna volledig - dit noemt men 'vlokatrofie'.

Behandeling: Glutenvrijdieet

Overgevoeligheid voor gluten is nog niet te genezen. De enige manier om de klachten te voorkomen of te bestrijden, is het volgen van een glutenvrij dieet. Als dit dieet strikt gevolgd wordt zal er na korte tijd een merkbare verbetering optreden. Het volledig herstel van het darmslijmvlies neemt enkele maanden tot een jaar in beslag. Omdat er goede glutenvrije producten verkrijgbaar zijn, is het volhouden van een glutenvrij dieet beslist geen onmogelijke opgave.
Vermijd alles wat bereid is van haver, tarwe, rogge of gerst. Ook voedingsmiddelen waarin meel uit deze graansoorten is verwerkt zijn uit den boze. Eet dus geen gewoon brood, gebak, cake, paneermeel en dergelijke.
Een coeliakiepatiënt heeft gelukkig veel alternatieven. Rijst, maïs, boekweit en soja zijn glutenvrij, dus onschadelijk. Voedingsmiddelen die met behulp van deze grondstoffen zijn gemaakt zijn uiteraard ook geschikt voor een glutenvrij dieet.
Bovendien is een groot aantal glutenvrije voedingsmiddelen en halffabrikaten verkrijgbaar bij reformzaken, goed gesorteerde levensmiddelenzaken of per post rechtstreeks bij de importeur. Het gaat om glutenvrij meel om bijvoorbeeld zelf brood, koekjes en pizza's tebakken, tot en met crackers en biscuits. Glutenvrije levensmiddelen zijn herkenbaar aan het internationaal bekende symbool van de doorgestreepte aar.

Informatie

De Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Coeliakie Vereniging behartigen de belangen van coeliakie-patiënten. Maag Lever Darm Stichting, Nieuwegein telefoon (030) 6055881 infolijn: 0900 - 20 25 625 (22 cpm), persoonlijk gesprek, ma t/m vr 14-17 uur.
Internet adres : www.mlds.nl
Het Landelijk Informatiecentrum Voedselovergevoeligheid (LIVO) geeft een brochure uit over coeliakie: 'Glutenvrij dieet' (nr. 871). Bovendien geeft dit bureau jaarlijks een glutenvrije merkartikelenlijst uit (nr. 354). Beide brochures zijn per briefkaart te bestellen bij het LIVO, postbus 84185, 2508 AD Den Haag, onder vermelding van het brochurenummer.

Info van www.ziekenhuis.nl